تبلیغات
ღ☆ஜ ما و جغرافیا در دهکده جهانی ஜ☆ღ - شبكه ی راه ها در بافت های فرسوده ی شهری
 
.:: زندگی اطلس جغرافی ماست
که در آن نقشه استان محبت پیداست
جلگه مکر و نمکزار حسد پیدا نیست
کوه چهل چشمه عشق ارتفاعش بسیار
وفلات ایمان حول این کوه چه وسعت دارد ::.

.:: سلام ::.
.:: وبلاگی که مشاهده میکنید متعلق به محمد عثمان نصرتی دانشجوی رشته ی جغرافیا و برنامه ریزی شهری از دانشگاه سیستان و بلوچستان میباشد در این وبلاگ سعی شده که بیشتر در مورد موضوعات جغرافیایی بحث شود.امیدوارم که با راهنماییهای استاد گرامی و دیگر عزیزان این وبلاگ به اهداف خود برسد ::.
  :: مدیر وب سایت : hacker games
نظرتان درباره وبلاگ چیست ؟






» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :

   
شبكه ی راه ها در بافت های فرسوده ی شهری
دوشنبه 27 آذر 1391 ساعت 07:01 ب.ظ | | نوشته ‌شده به دست hacker games | ( نظرات )
شبكه ی راه ها در بافت های فرسوده ی شهری
::بهنام امینی

بی شك یكی از مهم ترین دشواری های بافت های فرسوده ی شهری ، نارسایی شبكه ی راه ها و دسترسی ها است . گذرهای كم عرض ، پر پیچ و خم ، غیر هندسی و ناهماهنگ با نیازهای ترابری كاربری های مجاور ، افزون بر این كه آمد و شد و دسترسی ها را برای اهالی این نواحی دشوار می كند ، تأمین خدمات و تأسیسات شهری مانند آتش نشانی ، آب رسانی ، گاز رسانی و مانند آن ها را نیز با دشواری رو به رو می كند . از این رو در زمان پیش آمدن بحران، مانند شرایط پس از وقوع زلزله نیز این بافت ها به شدت آسیب پذیر هستند و امید به كمك رسانی به هنگام به این نواحی اندك است . 
به تازگی موضوع بازسازی یا به سازی بافت های فرسوده ی شهر تهران در دستور كار قرار گرفته است . كاری بس دشوار كه نیازمند منابع چشمگیر مالی و اجرایی است . گذشته از مسائل مدیریتی و دشواری های اجرایی این طرح ، پرسش این است كه ترمیم یا بازسازی شبكه ی راه های این بافت ها باید به چه سمت و سویی هدایت شود و اصولاً راهبردها و راهكارهای به سازی این گونه شبكه ها چیست ؟ در این جا كوشش شده با شناسایی زمینه های شكل گیری این بافت ها ، به راهبردهای طراحی دوباره ی آن ها پرداخته شود. 

گونه های بافت های فرسوده
از نظر زمینه ی شكل گیری ، گونه های بافت فرسوده كه در تبیین راهبردهای اصلاحی متمایز هستند ، از این قرارند: 
1- بافت فرسوده ی قدیمی 
این بافت ها معمولاً در هسته های قدیمی شهرها به چشم می خورد كه بیشتر در برگیرنده ی بازار یا بازارچه و محله های مسكونی است . در گذشته شبكه ی راه ها در بازار به نحو مطلوبی آمد و شد مردمی را كه برای داد و ستد ، خرید و فروش و حتی تماشا می آمدند آسان می كرده است . محله های مسكونی در پیرامون بازار قرار گرفته بودند كه به وسیله ی شبكه ی راه های اصلی ارتباط بین بازار و این محله ها برقرار می شده است . انشعاب های بعدی مربوط به راه های بین محله یی است كه نقش عبوری دارند و در داخل بافت محله یی به شبكه ی راه های جزیی تر و كوچك تری منتهی می شوند . بنابراین راه های ارتباطی در نواحی مسكونی به صورت سلسله مراتبی از خانه شروع شده ، به فضای مشترك چند خانه رسیده و سپس از طریق شبكه ی راه های محله و راه های اصلی به بازار می رسند . بافت های قدیمی در طول سال ها و قرن های گذشته و در شرایط اجتماعی ، اقتصادی ، اقلیمی ، دفاعی و فناوری های حمل و نقل گوناگونی شكل گرفته اند . برخی از این بافت ها از ارزش های تاریخی برخوردارند و حفظ آن ها به لحاظ هویت شهری یا ملی ضروری است و برخی دیگر از این ارزش ها بی بهره اند . به هر حال امروزه نقش و عملكرد این راه ها دگرگون شده است و باید هماهنگ با اوضاع جدید سامان دهی شوند .
در گذشته شبكه ی راه های بافت های مسكونی عموماً ویژگی دسترسی داشته است و حتی به خاطر ملاحظات دفاعی و امنیتی نقش عبوری آن ها را كاهش می دادند . امروزه نیز در شهرهای پیشرفته ی دنیا موضوع آرام سازی ترافیك درون نواحی مسكونی به شدت دنبال می شود . با این وجود ، ممكن است بافت فرسوده در موقعیتی از كاربری های شهری قرار گرفته باشد كه در آن نیاز به آمد و شد بیشتر وجود دارد در این صورت عبور راه از میان بافت فرسوده و یا تعریض راه های آن ضروری به نظر می رسد. 
از آن جایی كه شبكه ی راه های قدیمی عمدتاً پاسخگوی آمد و شد پیاده و چهارپایان بوده اند پهنا و بلندای گذرها نیز هماهنگ با مقتضیات ترافیك آن زمان شكل گرفته است . در حالی كه امروزه دسترسی سواره وجه غالب ترافیك است و بیشتر مردم چنین الگویی را پذیرفته اند . برای آن كه شبكه ی راه های قدیمی بتواند پاسخگوی ترافیك خودروها باشد قطعاً نیاز به اصلاحات اساسی وجود دارد . امروزه ترافیك خودرو نه تنها به خاطر تغییر ویژگی های فن آوری وسایل نقلیه ، به سبب رشد كمی مالكیت خودرو دگرگون شده است . افزون بر آن نیازهای ترافیك ساكن یا پارك وسایل نقلیه نیز در بافت فرسوده برآورده نمی شود .

2- بافت فرسوده ی معاصر 
این گونه بافت ها بیشتر در حاشیه ی شهرها و در عرصه ی تاخت و تاز بساز و بفروشان شكل گرفته اند و ساخت و ساز غیراصولی در این مناطق بدون مطالعات شهرسازی و ترافیكی صورت گرفته است . مهم ترین مؤلفه های شهری این نواحی ، تراكم جمعیتی بسیار زیاد و نارسایی شبكه ی راه های دسترسی است . الگوی توسعه ی شبكه ی این بافت ها معمولاً مبتنی بر گذرهای شطرنجی كم عرض و تفكیك خرد زمین ها است . با گسترش شهرها این نواحی درون مناطق شهری قرار می گیرند و دشواری های ترافیك آن ها نواحی پیرامونی را نیز متأثر می كند . نمونه های زیادی از این گونه بافت ها در مناطق 14 ، 15 ، 16 و 17 شهرداری تهران یافت می شود . به طور كلی این بافت ها از ارزش های تاریخی یا شهرسازی بی بهره اند . 
3- بافت فرسوده ی روستایی 
در روند گسترش شهرها ، روستاهای حاشیه یی رفته رفته درون محدوده ی شهر قرار گرفته و بلعیده می شوند ولی هضم آن ها چندان ساده و راحت نیست . گر چه ممكن است برای این روستاها طرح هادی و یا تفصیلی الحاقی وجود داشته باشد ولی این طرح ها متأثر از شبكه ی ارگانیك روستایی هستند و در مراحل بعدی توسعه ، برای شبكه ی پیرامونی ایجاد مشكل می كنند . 
طبقه بندی راه های شهری 
طبقه بندی راه های شهری در یك نظام سلسله مراتبی و مبتنی بر عملكرد و وظیفه ی آن ها صورت می گیرد و طراحی راه ها مطابق ضوابط تعیین شده برای هر رده خواهد بود . در این صورت ترافیك ایمن، روان ، اقتصادی و منطبق با اصول زیست محیطی تضمین می شود. 
طبقه بندی عملكردی راه ها شامل آزاد راه ها و بزرگراه ها ( راه های شریانی ) ، خیابان های شریانی اصلی و فرعی ، خیابان های جمع كننده و راه های محلی و دسترسی است . در نظام سلسله مراتبی راه ها هر یك از این راه ها می تواند به راه هایی به یك درجه بالاتر یا پایین تر از خود پیوسته باشد . بررسی شبكه های خوب درجه بندی شده نسبت های طول راه های مختلف شبكه را در حدود مقادیر زیر به دست داده است : 
آزاد راه ها و بزرگراه ها 10 - 5 درصد
شریانی های اصلی و فرعی 25- 15 درصد 
راه های جمع كننده 10 - 5 درصد 
راه های محلی و دسترسی 80 - 65 درصد 
در نظام سلسله مراتبی راه ها در درجه های بالاتر ویژگی عبوری و در درجه های پایین ویژگی دسترسی راه حاكم است . این ویژگی در شكل 3 دیده می شود. برای هر یك از انواع راه ها مشخصات فنی و عملكردی ویژه یی تعریف شده است كه در طراحی شبكه ی راه های بافت های جدید شهری بكار گرفته می شود. 
كاربرد طبقه بندی عملكردی راه ها در نوسازی و به سازی بافت های فرسوده به ندرت این مجال پیش می آید كه بافت فرسوده یی به یكباره تخریب شده و به جای آن الگوی جدید شهری همراه با شبكه ی راه های متناسب پیاده شود و این عمدتاً به خاطر ملاحظات اقتصادی ، اجتماعی و حقوقی حاكم بر موضوع است . آن چه كه در عمل اتفاق می افتد اجرای تدریجی طرح ساماندهی متناسب با توان سازمان های مجری (شهرداری ها) است. هر چه طرح اصلاحی بافت فرسوده دگرگونی های ریشه یی تری را در بافت الزام كرده باشد مدت زمان و هزینه ی بیشتری مورد نیاز است و احتمال پیاده شدن طرح كمتر خواهد بود . بنابراین ارائه ی طرح ساماندهی بافت فرسوده مستلزم ایجاد توازن میان جنبه های مختلف و گاه متناقض است تا هدف مورد نظر با كمترین صرف منابع به دست آید و این كار بی شباهت به جراحی زیبایی چهره نیست كه در آن علاوه بر صرف منابع مالی ، تخصص و هنر جراح نیز اهمیت زیادی دارد. در تاریخ معاصر شهرسازی ایران و در دوره های مختلف كوشش شده است با جراحی های شهری مشكلات بافت های فرسوده ، از طریق پدیدآوردن راه های تازه و یا تعریض راه های موجود حل شود . اما در برخی موارد این جراحی ها پی آمدهای مطلوبی به نداشته است و به از بین رفتن بافت های تاریخی و یا آسیب جدی به واحدهای اجتماعی انجامیده است . و از همه مهم تر آن كه غالباً این اصلاح ها بهبود عملكرد شبكه ی راه ها را در پی نداشته و یكپارچگی میان شبكه ی جدید و قدیم به نحو مطلوبی پدید نیامده است . یكی از مهم ترین دلایل شكست این شیوه ها ، سعی بر تحمیل ضوابط طراحی دست بالای راه های شهری به این بافت ها بوده است . در كشورهای پیشرفته یی كه از پیشینه ی شهرسازی غنی برخوردارند - مانند اكثر كشورهای اروپایی - ، در زمینه ی نوسازی و به سازی بافت های فرسوده تجربه های زیادی اندوخته شده است . یك ركن اساسی در ترمیم شبكه ی راه های بافت های قدیمی در این كشورها تخفیف ضوابط طراحی راه ها و طبقه بندی راه های بافت های قدیمی بوده است و با تكیه بر این ضوابط ، انعطاف پذیری چشم گیری در شبكه ی راه ها ایجاد شده است . بررسی ویژگی های شبكه ی راه های بافت های فرسوده در مناطق گوناگون كشور نشان می دهد كه این راه ها از ویژگی دسترسی بیشتر از حد معمول ویژگی عبوری كمتری برخوردارند . بنابراین در درجه بندی و سلسله مراتب راه های این بافت ها دو گرایش اصلی بچشم می خورد ؛ نخست كاهش تمایز میان رده های گوناگون راه ها و دیگر نیاز به تعریف طبقه های فرعی گسترده تر و هماهنگ با وضعیت های مختلف راه ها ، با توجه به این راهبردها در شكل 4 نمودار مقایسه یی طبقه بندی راه ها مطابق چند دستورالعمل و آئین نامه و پیشنهاد الگوی طبقه بندی ویژه ی بافت های قدیمی ارائه شده است .

جمع بندی و نتیجه گیری 
در بسیاری از شهرهای كشور مشكل بافت های فرسوده ی قدیمی ، معاصر و روستایی وجود دارد . به علت نارسایی شبكه ی راه های این بافت ها ، معضلات ترافیكی برای این نواحی و مناطق پیرامونی پدید آمده است . به علت غیرواقع بنیانه بودن ضوابط طراحی راه ها در این نواحی ، قابلیت اجرایی طرح های سامان دهی بافت های فرسوده كاهش یافته است . بنابراین نیاز به طبقه بندی تعدیل شده برای راه های این بافت ها وجود دارد . در این طبقه بندی ویژه نیاز به كاهش تمایز انواع راه ها و افزایش طبقه های فرعی وجود دارد.

فهرست منابع:
1- شیعه ، اسماعیل . شبكه ی راه ها در شهرسازی سنتی ایران ، نشریه ی تازه های ترافیك ، شماره های 26 و 27 . 1367
2- مشهدی زاده دهاقانی ، ناصر . تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران . انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران . 1374
3- قریب ، فریدون . شبكه ی ارتباطی در طراحی شهر ی . انتشارات دانشگاه تهران . 1376 
4- امینی ، بهنام و علی اكبر لبافی . طبقه بندی راه های شهری . چهارمین كنفرانس مهندسی ترافیك ایران . 1377
5- Rangwala , S . C . , Town Planning , Charotar Pub . India . 1998
6- Stover , V . G , Transportation and Land Development , ITE , 2001


منبع




:: مرتبط با: برنامه ریزی شهری ,
:: برچسب‌ها: شبکه راه ها , بافت فرسوده , بافت فرسوده شهری , شبکه راه ها در بافت فرسوده شهری ,