تبلیغات
ღ☆ஜ ما و جغرافیا در دهکده جهانی ஜ☆ღ - مدیریت زباله های شهری
 
.:: زندگی اطلس جغرافی ماست
که در آن نقشه استان محبت پیداست
جلگه مکر و نمکزار حسد پیدا نیست
کوه چهل چشمه عشق ارتفاعش بسیار
وفلات ایمان حول این کوه چه وسعت دارد ::.

.:: سلام ::.
.:: وبلاگی که مشاهده میکنید متعلق به محمد عثمان نصرتی دانشجوی رشته ی جغرافیا و برنامه ریزی شهری از دانشگاه سیستان و بلوچستان میباشد در این وبلاگ سعی شده که بیشتر در مورد موضوعات جغرافیایی بحث شود.امیدوارم که با راهنماییهای استاد گرامی و دیگر عزیزان این وبلاگ به اهداف خود برسد ::.
  :: مدیر وب سایت : hacker games
نظرتان درباره وبلاگ چیست ؟






» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :

   
مدیریت زباله های شهری
دوشنبه 27 آذر 1391 ساعت 06:44 ب.ظ | | نوشته ‌شده به دست hacker games | ( نظرات )
مدیریت زباله های شهری

دكتر قاسم‌علی عمرانی
دانشكده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی دانشگاه علوم پزشكی تهران


واژه های كلیدی
بهداشت محیط، مدیریت، زباله
بیان مسئله
توجه به محیط زیست و حفظ سلامتی انسان و كلیه موجودات كره زمین یكی از اصول اساسی در بقای زندگی و استفاده از مواهب خدادادی است كه به وفور در اختیار ما قرار دارد. كنترل آلودگی‌های محیط ازجمله مواد زاید جامد، بخش مهمی از این وظیفه را تشكیل می‌دهد كه با توجه به اصول و موازین بهداشتی اقتصادی جایگاه ویژه ای را در علوم و فنون جدید به خود اختصاص داده است. بدین لحاظ در این مجموعه سعی خواهد شد تا درحد امكان مواردی همچون اهمیت مسئله، شناخت و طبقه بندی مواد، سیستم‌های جمع آوری و حمل و نقل و روش‌های دفع مواد به وضوح مورد توجه قرارگرفته و در اختتام، مبادرت به ارائه راه كارهای اساسی در جهت بهبود
شرایط و بهینه سازی تكنولوژی موجود در مدیریت مواد زاید جامد كشور نماید كه در صورت اعمال، بازتاب آن تاثیر اساسی در حفظ بهداشت و سلامت محیط زیست جامعه ما خواهد داشت.
مقدمه
در كشور ما ایران با محاسبه 800 گرم زباله سرانه، هر روزه بالغ بر 50000 تُن مواد زاید جامد تولید می‌شود كه در مقایسه با سایر كشورهای جهان با 292 كیلوگرم زباله هر نفر در سال در حد متعادلی قرار گرفته است، لكن ازدیاد جمعیت و توسعه صنعت به گونه ای كه در برنامه سوم جمهوری اسلامی ایران مطرح است موجبات ازدیاد مواد زاید جامد و بالطبع تغییرات فیزیكی ـ شیمیایی آن‌ها را بوجود می‌آورد به طوریكه برنامه های جمع آوری و دفع زباله موجود جوابگوی نیازهای این بخش ازكار نخواهد بود. امر جمع آوری، دفع، بازیافت و اصولا مدیریت مواد زاید جامد در ایران با توجه به نوع و كیفیت زباله های ایران تفاوت فاحشی با سایر كشورهای جهان دارد، لذا بكارگیری هر گونه تكنولوژی بدون شناخت مواد و سازگاری عوامل محلی كار ارزنده ای نیست. وجود 70 درصد مواد آلی قابل كمپوست و بیش از 40 درصد رطوبت در زباله های خانگی از یك سو و تفاوت فاحش آب و هوا و شرایط زیست در مناطق مختلف كشور با سبك و فرهنگ منحصر به خود از سوی دیگر خود دلیلی بر عدم استفاده بی رویه از تكنولوژی‌های وابسته به خارج است، تجربه سال‌ها ركود در عمل آوردن كمپوست و پرداخت هزینه های گزاف جمع آوری و دفع زباله كه تنها برای شهرهای مختلف كشور روزانه حدود20%بودجه شهرداری‌ها را تشكیل می‌دهد نشانگر اهمیت این مسئله در برنامه های محیط زیست كشور است.

توجه به امر بهداشت و سلامت جامعه و رعایت جنبه های پیش‌گیری قبل از درمان بدون توجه به سیستم‌های جمع آوری و دفع مواد زاید كه مسبب اصلی آلودگی در شهرها و روستاهای كشور است، امكان پذیر نیست. اشاعه بیماری كیست هیداتیك، بروز گهگاه وبا، انواع بیماری‌های پوستی همچون لیشمانیوز و سلسله بیماری‌های سرطان‌زا و سكته های نابهنگام در جوامع كنونی كه معمولا به مواد فساد پذیر و پس مانده های شیمیایی محیط زیست نسبت داده می‌شود ماحصل تداخل صدها نوع مواد سمی و عفونت‌زا با زباله های شهری و انتشار آن‌ها در آب، خاك و هوای زندگی روزمره ماست. علیهذا به منزله بهبود مدیریت مواد زاید جامد و اجرای اهداف بهداشتی اقتصادی كشور گفتار حاضر به صورت فشرده، كلیاتی از موارد آلودگی و طبقه بندی مواد زاید جامد را با توجه خاص به سیستم‌های جمع آوری، دفع و بازیافت مواد، مورد بحث قرار می‌دهد كه امیدوار است مورد توجه علاقمندان بویژه دانشجویان عزیز و مسئولین محترم بهداشت محیط كشور قرار گیرد.
1 ـ خطرات ناشی از دفع زباله به طریق غیر بهداشتی
اصول بهداشت و بهسازی محیط، در هر شهر ایجاب می‌كند كه زباله ها در حداقل زمان از منازل و محیط زندگی انسان دور شده و در اسرع وقت دفع گردند. پیدایش این ایده (دفع بهداشتی زباله در محیط زیست) در قرن نوزدهم میلادی به مشابه یك دستورالعمل بهداشتی، شهروندان را به رعایت آن ملزوم می‌ساخت.
اهمیت دفع بهداشتی زباله ها موقعی بر همه روشن خواهد شد كه خطرات ناشی از آن‌ها بخوبی شناخته شود. زباله ها نه فقط باعث تولید بیماری، تعفّن و زشتی مناظر می‌گردند، بلكه می‌توانند به وسیله آلوده كردن خاك، آب و هوا خسارات فراوانی را ببار آورند. به همان اندازه كه تركیبات زباله مختلف است، خطرات ناشی از مواد تشكیل دهنده آن‌ها نیزمی‌توانند متفاوت باشند. جمع آوری، حمل و نقل و آخرین مرحله دفع این مواد بایستی به طریقی باشد كه خطرات ناشی از آن‌ها در سلامتی انسان به حداقل ممكن كاهش یابد.
راجع به خطرات حاصل از زباله های شهری و صنعتی باید گفت كه دركلیه منابع علمی و كتب مربوطه همواره اشاره به ابتلای انسان‌ها به بیماری‌های گوناگون شده است. در كتب علمی تعداد باكتری‌های مختلف موجود در خاكروبه خیابان‌ها از 2 تا 40 میلیون به صورت خاص و از 50000 تا 10 میلیون بطور عموم در هر گرم برآورده شده است. این تعداد باكتری می‌توانند به سادگی موجب بروز بیماری‌های گوناگونی گردند. مخصوصاً اینكه در این مواد انواعی از باكتری‌های مولد وبا، تیفوس و كزاز بطور مسلّم و صریح تشخیص داده شده است. شایان ذكر است كه سابقا فضولات حیوانی (پهن گاو و اسب) قسمت عمده ای از خاكروبه های خیابانی را تشكیل می‌داد. این حالت هم اكنون نیز در پاره ای از روستاها و شهرهای كوچك مشاهده می‌شود.
1 ـ1 ـ مگس
خطرات ناشی از وجود مگس برای انسان و عموم حیوانات اهلی بر همه روشن است، مگس خانگی(Mussca domestica) مخصوصاً از نظر انتشار بسیاری از باكتری‌های بیماریزا قابل اهمیت می‌باشد. اصولا بیش از 50-40 هزار نوع مگس در این زمان شناسایی شده ولی نام گذاری همه آن‌ها به اتمام نرسیده است. بر اساس مطالعات انجام شده در صحرا و آزمایشگاه انتشار بسیاری از امراض همچون اسهال‌های آمیبی و باسیلی، تراخم، حصبه و شبه حصبه، وبا، سِل، جذام، طاعون و سیاه زخم به وسیله مگس امكان پذیر است. این حشره به وسیله پُرزهای چسبنده و مژك‌های فراوان بدن خود با نشستن بر روی مدفوع انسان و حیوان و بسیاری از كثافات و زباله ها میكروب‌های مختلف را از طریق تماس مستقیم بدن انسان و یا اغذیه مورد نیاز او به محیط زندگی وارد نموده و به طور مكانیكی باعث انتقال بیماری‌ها به موجود زنده دیگری می‌گردد.
ساختن مستراح‌های بهداشتی در شهر و روستا و حفظ محیط زیست از پِهِن و دیگر فضولات فساد پذیر انسانی و حیوانی نیز از جمله عواملی است كه باعث جلوگیری از تولید و رشد لارو مگس خواهد شد. مواد زاید صنعتی اعم از فرآورده های گیاهی، میوه ها، فضولات كشتارگاه ها و غیره چه در شهرها و چه در مراكز تولید و مصرف می‌تواند محل پرورش لارو (كرمینه) مگس قرار گیرد. در صورتی كه روش دفع زباله به صورت تلنبار كردن در فضای آزاد باشد كرمینه مگس در داخل زباله كه از نشر حرارت، رطوبت و مواد غذایی مناسب ترین محیط به شمار می‌رود رشد و نمو كرده و پس از رسیدن زمان بلوغ به منازل و اماكن مجاور پرواز می‌نماید. قدرت پرواز مگس تا حدود 20 كیلومتر مشخص شده است (2).
1 ـ 2 ـ جوندگان
سالم سازی محیط بخصوص كنترل زباله ها چه در امر جمع آوری و چه در دفع بهداشتی آن‌ها مفیدترین راه مبارزه با جوندگان می‌باشد و بدیهی است كه یكی از خطرناكترین مضرات عدم توجه به دفع زباله نشو و نما و انتشار موش در شهرها است. خطر ازدیاد موش در شهرها را نمی‌توان به سادگی با هیچ بودجه ای جبران نمود. موش‌های خانگی و جوندگان دیگر به طرز وسیع و دامنه داری در جهان پراكنده و در جوار انسان‌ها زندگی می‌كنند. از این نظر اینگونه موجودات بالقوه ناقل بسیاری از بیماری‌های انسانی هستند. ناراحتی‌های حاصل از موش‌ها از یك گاز گرفتگی ساده تا تب تیفوس و طاعون متفاوت است. بیماری لپتوسپیروز در نتیجه تغذیه مواد غذایی آلوده به مدفوع موش بیمار و با استحمام در آب آلوده و یا در تماس مستقیم با موش آلوده، به وجود می‌آید. موش می‌تواند در انتقال بیماری‌هایی چون اسهال آمیبی و انتقال كرم كدو و تریشین نیز به طور غیرمستقیم، نقش مهمی ایفاء كند. موش و سایر جوندگان برای تولید مثل و ازدیاد جمعیت خویش به سه چیز احتیاج دارند، غذا، آب و پناهگاه كه هر سه در اغلب موارد در زباله های شهری وجود دارد.
1 ـ 3 ـ آلودگی‌های آب
آب شرط اصلی ادامه حیات در جهان است، كلمه آبادانی در زبان فارسی از آب گرفته شده كه خود عامل مهمی در جهت عمران و بهسازی مناطق كشور به شمار می‌رود. سرعت افزایش جمعیت، بهبود سطح بهداشت و پیشرفت‌های صنعتی در سطح جهان بیش از پیش باعث محدود شدن منابع آب شده است، اما باید قبول كرد كه دنیا تشنه است و این تشنگی یك تصور شاعرانه و خیال نیست بلكه یك حقیقت مسلم است.
در كشور ما مسئله كمبود آب مخصوصاً چه در امر صنعت و چه در امركشاورزی مشكلات فراوانی را به بار آورده است. مصرف زیاد از حدّ آب در شهرها و اسراف‌های بی رویه در هر زمینه نیز تشدید كننده این مشكل است. گرمسیر بودن مناطق مختلف كشور و عدم وجود منابع آب كافی از یك سو و عدم كنترل آلودگی آب به وسیله تخلیه فاضلاب‌ها و زباله های شهری و صنعتی از سوی دیگر تاثیر زیانبخشی در اقتصاد و بهداشت جامعه ما دارد. همچنین تخلیه مواد زاید جامد و مایع (زباله و فاضلاب‌ها) در محیط به وسیله جاری شدن آب‌های سطحی اعم از جویبارها، رودخانه ها و دیگر آب‌های حاصل از بارندگی به نقاط مختلف موجب انتشار آلودگی می‌گردند و این در حالیست كه متاسفانه در بعضی از شهرهای ما دفع بی رویه زباله اكثرا به وسیله تخلیه مواد به جویبارها صورت می‌گیرد و یا دفن غیر بهداشتی آن در سراشیبی‌ها و دیگر اماكن كه مخالف ضوابط حفاظت آب‌های زیرزمینی است انجام می‌شود كه از نظر بهداشت محیط كاملاً خطرناك است. مخصوصاً اینكه محل تخلیه و یا دفن در خاك‌های سبك شنی و یا در حوالی رودخانه ها و چشمه سارها باشد.
1 ـ 4 ـ آلودگی خاك
زباله های شهری كه خود تركیبی از فضولات انسانی و حیوانی و بسیاری دیگر از مواد زائد صنعتی و كشاورزی است، متاسفانه در آخرین مرحله دفع به خاك و یا آب منتقل می‌شوند. كالاهای مصنوعی كه از مواد پلاستیكی ساخته شده اند پس از استعمال به صورت مواد زائد تجزیه نشدنی در زباله انباشته و درخاك باقی می‌مانند زیرا پلیمرهای مصنوعی (نایلون) بر عكس پلیمرهای طبیعی موجود در پشم و پنبه به علت نبودن آنزیم ویژه، سال‌ها جهت تجزیه در طبیعت به صورت خام و بدون تغییر باقی می‌ماند. این مواد خود خللی در تبادل آب و هوا و دیگر عكس‌العمل‌های فیزیكی و شیمیایی خاك بوجود می‌آورند. مجاورت و یا احاطه شدن ریشه گیاهان بوسیله مواد پلاستیكی در خاك سبب نرسیدن آب و غذا به ریشه گیاه شده و در طی زمان در اطراف ریشه حرارت، رطوبت و خواص شیمیایی كاملاً غیرمتعادلی بوجود می‌آورند كه موجب ضعف رشد و یا خشكی گیاه می‌شوند. وجود انواع مختلف قوطی‌های كنسرو، لاستیك‌های مستعمل، لاشه های اتومبیل، فضولات بیمارستان‌ها و مواد شیمیایی كارخانه ها كه هم اكنون در اغلب شهرها جزو لاینفك زباله های شهری هستند به خارج از شهر در دامان طبیعت پراكنده و یا دفن می‌شوند. نتیجه این عمل، تجزیه هایی است كه طی سالیان دراز خطرات مهیبی را در آب و خاك منطقه بوجود آورده و موجب بیماری‌های گوناگونی در انسان و حیوان و كلیه موجوداتی كه در آن منطقه زندگی می‌كنند می‌شود.
ازجمله امور متداول در استفاده مجدد از زباله های شهری، تهیه كمپوست است كه هم اكنون در بسیاری از شهرهای پیشرفته دنیا معمول است. در ایران متاسفانه بدون مطالعه در سیستم تهیه كمپوست، نوع كمپوست و امكانات مصرف، اقدام به تاسیس كارخانه هایی شده است كه نتایج حاصل، مطلوب نبوده و آلودگی‌های محیط جامعه شهری و روستایی ما را تشدید می‌نماید. امروزه به علت پیشرفت صنایع سنگین و مصرف زیاده از حد فلزات سنگین كه از راه هوا و زمین و آب وارد و خسارات زیادی را به بار می‌آورند. Lenihan و Wainered عقیده دارند كه امروزه بیش از 60 ماده شیمیایی در صنایع، مورد استفاده قرار می‌گیرند كه نقش آنها در سیستم‌های حیاتی گیاه و حیوان، ناشناخته است. ازدیاد فلزات سنگین مثل جیوه، سرب، كادمیوم و آرسنیك در كمپوست و در نتیجه در خاك، باعث مسمومیت‌های زیاد و بیماری‌های گوناگونی در انسان می‌شود.
1 ـ 5 ـ آلودگی هوا
در این زمینه گفته می‌شود احتراق مواد پلاستیكی كه متاسفانه امروزه به میزان فراوانی در زباله ها وجود دارند صرفنظر از تولید دیوكسین‌ها گازهایی همچون گاز كربنیك، انیدرید سولفوره، گازهای سمّی كلره و غیره می‌نماید كه فوق‌العاده خطرناك بوده و موجب آلودگی شدید هوا می‌گردند.
شایان ذكر است كه در مناطقی كه مبادرت به ایجاد زباله سوز می‌شود تعبیه هواكش‌های طویل و فیلترهای ویژه ای كه طبق ضوابط محیط زیست قادر به جلوگیری از آلودگی‌های هوا باشند از ضروریات امر است.
گازهای حاصل از تخمیرهای هوازی و غیر هوازی در مراكز دفن زباله قادرند به طبقات زیرین خاك نفوذ كرده و اختلالاتی در خاك‌های زراعی به وجود آورند. طبق مطالعات انجام شده در نواحی نزدیك به جایگاه های دفن زباله میزان گاز متان (CH4) تا حدود 60 درصد و گاز كربنیك (CO2) حداكثر تا 30 درصد تایید شده است كه قطعا در جلوگیری از رشد و نمو صحیح گیاهان منطقه بی تاثیر نیست.
2 ـ طبقه بندی مواد زاید جامد
عبارت مواد زاید جامد (solid wastes) به مجموعه مواد ناشی از فعالیت‌های انسان و حیوان كه معمولا جامد بوده و به صورت ناخواسته و یا غیر قابل استفاده دور ریخته می‌شوند اطلاق می‌گردد. این تعریف به صورت كلی در برگیرنده همه منابع، انواع طبقه بندی‌ها، تركیب و خصوصیات مواد زاید بوده و به سه دسته كلی زباله های شهری، زباله های صنعتی وزباله های خطرناك تقسیم می‌گردند :
2 ـ 1 ـ زباله های شهری
در نشریات و كتب از تعاریف و طبقه بندی‌های مختلفی برای توضیح اجزاء مواد زاید جامد شهری استفاده شده است. تعاریف ارائه شده در زیر می‌تواند به عنوان یك راهنما برای شناسایی اجزاء مواد زاید شهری مورد استفاده قرار گیرد (2).

زایدات غذایی
به قسمت فسادپذیر زباله كه معمولا از زایدات گیاهی، تهیه و طبخ و یا انبار كردن مواد غذایی به دست می‌آید، اطلاق می‌شود. كمّیت پس مانده های غذایی در طول سال متغیر بوده و در ماه های تابستان، كه مصرف میوه و سبزی بیشتر است، به حداكثر می‌رسد. پس مانده های غذایی مهمترین قسمت زباله است، چرا كه از یك سو به دلیل تخمیر و فساد سریع، بوهای نامطبوع تولید كرده و محل مناسبی برای رشد و تكثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر به دلیل قابلیت تهیه كود از آن (كمپوست) حائز اهمیت است. قابل ذكر است كه میزان پس مانده های فسادپذیر در زباله های شهری ایران بین 35 تا 76 درصد گزارش شده است.


آشغال
به قسمت فساد ناپذیر زباله به جز خاكستر گفته می‌شود. آشغال در زباله معمولا شامل كاغذ، پلاستیك، قطعات فلزی، شیشه، چوب و موادی از این قبیل می‌شود. آشغال را می‌توان به دو بخش قابل اشتعال و غیرقابل اشتعال تقسیم كرد.
خاكستر
باقیمانده حاصل از سوزاندن زغال، چوب و دیگر مواد سوختنی كه برای مقاصد صنعتی، پخت و پز و یا گرم كردن منازل بكار می‌رود گفته می‌شود.

زایدات ناشی از تخریب و ساختمان سازی
به زایدات حاصل از تخریب ساختمان، تعمیر اماكن مسكونی، تجاری، صنعتی، و یا سایر فعالیت‌های ساختمان سازی اطلاق می‌شود.

زایدات ویژه
این قسمت از زباله ها شامل مواد حاصل از جاروب كردن خیابان‌ها و معابر، برگ درختان، اجساد حیوانات مرده و موادی كه از وسایل نقلیه به جای مانده است می‌شود.
2 ـ 2 ـ زباله های صنعتی
زباله های صنعتی، مواد زاید ناشی از فعالیت‌های صنعتی هستند ومعمولا شامل فلزات، مواد پلاستیكی، مواد شیمیایی و بالاخره زباله های ویژه و زباله های خطرناك هستند. كه عمل جمع آوری، حمل و نقل و دفع آن‌ها ضوابط خاص و مقررات ویژه ای را به خود اختصاص داده است.
2 ـ 3 ـ زباله های خطرناك
مواد زاید خطرناك، مواد زاید جامد یا مایعی هستند كه به علت كمّیت، غلظت و یا كیفیت فیزیكی، شیمیایی و یا بیولوژیكی می‌توانند باعث افزایش میزان مرگ و میر و یا بیماری‌های بسیار جدی شوند. براساس تعریف آژانس حفاظت محیط زیست Environmental Protection Agency : EPA)) زباله های خطرناك به مواد زاید جامدی اطلاق می‌شود كه بالقوه خطرناك بوده و یا اینكه پس از طی مدت زمانی موجبات خطر را برای محیطزیست، فراهم می‌كنند. زباله های خطرناك معمولا یكی از مشخصات قابلیت انفجار، احتراق، خوردگی، واكنش پذیری و سمی را دارا بوده و اغلب تحت عنوان مواد زاید رادیواكتیو، پس مانده های شیمیایی، زایدات قابل اشتعال، زایدات بیولوژیكی و مواد منفجره دسته بندی می‌شوند :
از منابع عمده زایدات بیولوژیكی، بیمارستان‌ها، آزمایشگاه ها و مراكز تحقیقات پزشكی هستند. زباله های بیمارستانی به دلیل آنكه حاوی زایدات پاتولوژیكی، مواد زاید رادیواكتیو، زایدات دارویی، مواد زاید عفونی، مواد زاید شیمیایی و بعضا ظروف مستعمل تحت فشار هستند، از منابع عمده، زباله های خطرناك در شهرها محسوب می‌شوند. تكنولوژی جمع آوری، دفع و یا احیای این مواد در مقایسه با زباله های شهری و خانگی تفاوت بسیار دارد و باید جداگانه مورد توجه قرار گیرد.
2 ـ 4 ـ زباله ها بیمارستانی
زباله های بیمارستانی شامل موادی هستند كه با توجه به نوع كار و وظیفه در هر بخش بیمارستانی، متفاوت می‌باشند. مثلا زباله بخش عفونی یا اطاق عمل، با مواد زاید آزمایشگاه یا بخش رادیولوژی، تفاوت محسوسی دارد و طبق یك بررسی، زباله بخش‌های مختلف بیمارستان‌ها به هفت گروه تقسیم می‌شوند (4):


الف ـزباله های معمولی بیمارستان
عموماً شامل زباله های مربوط به بسته بندی مواد و دیگر زباله های پرسنل شاغل در بیمارستان و خوابگاه های آن‌هاست.

ب ـزباله های پاتولوژیكی
شامل بافت‌ها، ارگان‌ها، قسمت‌های مختلف بدن، پنبه های آغشته به خون و چرك و مواد دفعی بدن همچون نمونه های مدفوع و ادرار و غیره جزو این گروه از مواد زاید، محسوب می‌شوند.

ج ـ مواد زاید رادیواكتیو
شامل جامدات، مایعات و گازها بوده و در برخی از بخش‌ها و آزمایشگاه های بیمارستان‌ها وجود دارند كه جمع آوری و دفع آن‌ها دارای خصوصیات ویژه ای است.
د ـمواد زاید شیمیایی
شامل جامدات، مایعات و گازهای زاید می‌باشد كه به وفور در بیمارستان‌ها وجود دارد، در بخش‌های تشخیص و آزمایشگاه ها ماحصل نظافت و ضدعفونی بیمارستان، وسایل و ابزار تنظیف و ضدعفونی به انضمام داروها و وسایل دور ریختنی اطاق عمل بخش دیگری از این فضولات را تشكیل می‌دهند. مواد زاید شیمیایی ممكن است خطرناك باشند. فضولات شیمیایی خطرناك در سه بخش زیر، طبقه بندی می‌شوند:
· فضولات سمی : این فضولات با PH كمتر از 2 (به شكل اسیدی) و بالاتر از 12 (به حالت قلیایی) در زباله های بیمارستانی وجود دارند. بخشی از داروهای اضافی و یا فاسد شده، جزو اینگونه فضولات به حساب می‌آیند
· مواد قابل احتراق : شامل تركیبات جامد، مایع و گازی شكل
· مواد واكنش دهنده و موثر : در سایر فضولات كه تا حدودی در زباله های بیمارستانی، قابل تشخیص هستند.
از فضولات شیمیایی بی‌خطر می‌توان قندها، اسیدهای آمینه و برخی از نمك‌های آلی و معدنی را نام برد. اسیدهای آمینه و نمك‌های شیمیایی نظیر نمك‌های سدیم، منیزیم، كلسیم، اسید لاكتیك، انواع اكسیدها، كربنات‌ها، سولفات‌ها و فسفات‌ها قسمتی از مواد زاید شیمیایی هستند.

ه ـمواد زاید عفونی
این مواد، شامل جِرم‌های پاتوژن در غلظت‌های مختلف هستند كه می‌توانند به سادگی منجربه بیماری شوند. منشاء آن‌ها ممكن است پس‌مانده های آزمایشگاهی، جراحی و اتوپسی بیماران عفونی باشد. وسایل آغشته به جرم‌های عفونی در بیمارستان، شامل دستكش، وسایل جراحی، روپوش، لباس‌های بلند جراحی، ملحفه و غیره است. این زباله ها تقریباً 10% كل زباله های بیمارستانی را تشكیل می‌دهند. از وسایل جراحی سرنگ‌ها، اره های جراحی، شیشه های شكسته، كاردهای كوچك جراحی و غیره را می‌توان در یك دسته بندی خاص منظور كرد.


و ـمواد زاید دارویی
شامل داروهای پس مانده، محصولات جانبی درمان و داروهای فاسد شده یا مواد شیمیایی هستند كه تا حدود زیادی در زباله های بیمارستانی وجود دارد.

ز ـ ظروف مستعمل تحت فشار
ظروفی مثل قوطی‌های افشانه (آئروسُل)، گازهای كپسوله شده و غیره كه اگر برای از بین بردن آن‌ها از دستگاه های زباله سوز، استفاده گردد موجب بروز خطر می‌شود زیرا در پاره ای از موارد دارای قابلیت انفجار هستند.
3 ـ منبع تولید زباله های شهری
توجه به منابع تولید همراه با آگاهی از تركیب و نرخ تولید زباله، اساس مدیریت مواد زاید جامد را تشكیل می‌دهد. از بررسی‌های انجام شده در این زمینه چنین نتیجه گیری می‌شود كه نوع زباله تولید شده در هر شهر و منطقه در ارتباط مستقیم سیستم فعالیت، اماكن تولید و نحوه زندگی مردم است. وجود قطب‌های صنعتی، ساخت و سازها و دیگر عوامل تولید زباله تاثیر اساسی مدفوع و تركیبات مختلف مواد زاید جامد و در نتیجه سیستم‌های مدیریتی آن دارد (3).
4 ـ جمع آوری و حمل و نقل زباله های شهری
جمع آوری و حمل و نقل زباله یكی از مهمترین عملیات مدیریت مواد زاید جامد است. طبق محاسبات انجام شده حدود 80 درصد كل مخارج مدیریت مواد زاید جامد مربوط به جمع آوری زباله است. كه درصد بالایی از این مقدار مربوط به حقوق كارگران و نیروی انسانی است. به عبارت دیگر اكثریت مخارج سیستم مدیریت مواد زاید جامد فقط صرف حقوق و دستمزد می‌شود. به همین جهت اصلاح، بهینه سازی و مكانیزه كردن سیستم جمع آوری و حمل زباله، ضمن تسریع در عملیات، هزینه و نیروی انسانی كمتری را نیاز خواهد داشت. ذیلا چند مورد از سیستم‌های مختلف جمع آوری و حمل و نقل زباله كه هم اكنون در كشور ما رایج بوده و به عبارتی مناسب تشخیص داده شده است، به اختصار، بیان می‌شود.

الف ـ جمع آوری زباله از كیسه های پلاستیكی و یا بشكه های مستعمل كه به عنوان ظروف نگهداری زباله مورد استفاده قرار گرفته و مبادرت به تخلیه آن‌ها در كامیون‌های زباله كش می‌گردد. این روش كه در حال حاضر در اغلب شهرهای كشور انجام می‌گیرد. در صورتیكه در خطوط جمع آوری مناسب قرار گیرد یكی از روش‌های متناسب و مفید به حساب می‌آید.
ب ـ حمل زباله از منازل بوسیله گاری‌های دستی و انتقال مستقیم آن‌ها به كامیون‌های سرپوشیده. در این روش زباله های خانگی طبق برنامه های پیش بینی شده توسط كارگران تنظیف شهری از منازل جمع آوری و بوسیله چرخ‌های زباله با حجم كافی به ایستگاه های مشخص شده در سیستم منتقل گردیده و مستقیماً در كامیون‌های زباله كش، بارگیری می‌شوند.
ج ـ جمع آوری زباله از منازل و مراكز تولید و انتقال آن به جایگاه های موقت شهری. استفاده از این روش عموماً در شهرهای قدیمی به علت وجود كوچه های تنگ و باریك، عدم دسترسی به ماشین آلات ویژه حمل و نقل و یا كمبود پرسنل تنظیف، معمول است. در این روش زباله های خانگی بوسیله مامورین شهرداری با استفاده از چرخ‌های زباله كه عموماً غیربهداشتی است به جایگاه های موقت حمل گردیده و بر روی هم تلنبار می‌شوند تا بوسیله كامیون‌های زباله كش و یا هر وسیله دیگر به ترمینال‌های زباله و یا محل دفع حمل شوند.
د ـ كاربرد وانت‌ها در حمل و نقل زباله : استفاده از وانت‌های حمل زباله كه طی چند سال اخیر در بسیاری از شهرهای كشور معمول گردیده روشی است كه زباله مستقیماً از كوچه و خیابان‌های باریك برداشته شده و به ایستگاه های انتقال، حمل می‌گردد. توصیه صریح در استفاده از وانت‌ها منحصر به نواحی و محله هایی از شهر است كه امكان تردد برای كامیون‌های بزرگتر نباشد.
ه ـ سیستم‌های جمع آوری زباله با كانتینرهای ثابت : (S.C.S (Stationary Container System :در این روش كانتینرهای مستقر در اماكن تولید زباله بوسیله مردم و یا مامورین شهرداری بارگیری می‌شوند. سپس كامیون‌های ویژه حمل زباله، طبق برنامه از پیش تعیین شده به محل استقرار كانتینر حركت نموده و پس از تخلیه زباله در مخزن خود، كانتینر را در محل اصلی مستقر می‌نمایند. زباله های تخلیه شده از كانتینرها به ایستگاه انتقال، ترمینال‌های زباله و یا محل‌های دفع منتقل می‌شوند (2).
4 ـ 1 ـ ایستگاههای انتقال یا ترمینال‌های زباله
ایستگاههای انتقال یا ترمینال‌های زباله كه عموماً در شهرهای بزرگ احداث می‌شوند فضاهای مسطح و حصاركشی شده ای هستند كه در اصل برای بارگیری زباله از ماشین آلات كوچك به كامیون‌های بزرگ زباله كش مورد استفاده قرار می‌گیرند.
این تاسیسات زمانی بكار گرفته می‌شوند كه محل دفع نهایی از محل جمع آوری زباله فاصله زیادی داشته باشد. در چنین شرایطی حمل مستقیم زباله با ماشین آلات كوچك و كم حجم از اماكن تولید به محل اصلی دفع غیر اقتصادی بوده و هزینه های گزافی را در بر خواهد داشت، كنترل كامل ایستگاه های انتقال زباله از نظر آلودگی، انتقال سریع زباله از محل به كمك روش‌های پیشرفته و نیز ترتیب فضای سبز و گل كاری الزامی خواهد بود.
5 ـ كمیت زباله های شهری
آگاهی از كمیت زباله های شهری برای طراحی سیستم مدیریت مواد زاید جامد شهری از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بدون اطلاع از آن نمی‌توان پرسنل، ظرفیت و تعداد ماشین آلات مورد نیاز را محاسبه نمود. تاكنون برآوردهای مختلفی برای میزان تولید زباله های شهری ارائه شده است. مثلا برای ایران نرخ تولید سرانه زباله حدود 800 گرم برآورد شده كه مسلّما در شهرهای مختلف متفاوت است.
باید توجه داشت كه نرخ زباله به عوامل متعددی از قبیل موقعیت جغرافیایی محل، شرایط آب و هوایی، فصول سال، وجود یا عدم وجود سیستم بازیافت، آداب و رسوم، فرهنگ مردم، وضعیت اقتصادی، سطح آموزش و سطح بهداشت جامعه بستگی دارد كه باید برای هر شهر به صورت جداگانه و اختصاصی محاسبه شود. نكته مهم اینكه از اعداد و ارقام به دست آمده در نقاط دیگر مستقیماً در طراحی سیستم مدیریت مواد زاید شهر مورد نظر می‌توان استفاده نمود.
6 ـ روش‌های دفع زباله
روش‌های معمول كه تاكنون برای دفع زباله بكار گرفته شده است شامل بازیافت، سوزاندن، دفن بهداشتی و تهیه كمپوست با استفاده از سیستم‌های سنتی، نیمه صنعتی و مدل‌های پیشرفته هوازی و غیرهوازی است. با توجه به موقعیّت جغرافیایی و آب و هوایی شهرهای كشور و وجود زمین‌های بایر فراوان در اطراف شهرها و همچنین ویژگی‌های خاص زباله های شهری در ایران كه بیش از 70% آن‌ها را مواد آلی تشكیل می‌دهد، روش‌های سوزاندن، كمپوست و دفن بهداشتی به صورتی كه در ابتدا با اجرای سیستم‌های بازیافت از مبدأ تولید همراه باشد از اهمیت خاصّی برخوردار است كه ذیلاً به صورت خلاصه مورد بحث قرار می‌گیرد.
6ـ 1 ـ سوزاندن (Incineration)
در ایران با توجه به كیفیت زباله های شهری كه بهره وری بازیافت و كودسازی در آن‌ها زیاد است و نیز با عنایت به وجود زمین‌های بایر و فراوانی كه در اطراف شهرها تناسب خاصی برای دفن بهداشتی زباله دارند، سرمایه گذاری در جهت احداث كارخانه های زباله سوز، توصیه نمی‌شود. اما از آنجا كه آلودگی بیولوژیكی و عفونی زباله های بیمارستانی معمولا بیش از انواع دیگر زباله است، كارشناسان، بهترین روش برای دفع زباله های مراكز درمانی را سوزاندن در كوره های زباله سوز، توصیه كرده اند. ضمنا محاسن و معایب سوزاندن زباله با دستگاه های زباله سوز به شرح زیر خلاصه می‌شود:

محاسن
· این روش موثرترین روش دفع زباله است كه در مقایسه با سایر روش‌های دفع به زمین كمتری نیاز دارد. خاكستر باقیمانده به علت عاری بودن از مواد آلی و باكتری‌ها از نظر بهداشتی مخاطره آمیز نبوده و قابل دفن است.
· آب و هوا و تغییرات جوی تقریباً تاثیر مهمی در این روش ندارد.
· سوزاندن زباله در دستگاه های زباله سوز منافع جنبی نظیر استفاده از حرارت ایجاد شده برای گرم كردن بویلرها و در نتیجه تولید انرژی بهره دارد.
معایب
· این روش در مقایسه با سایر روش‌ها به سرمایه گذاری و هزینه اولیه بیشتری نیاز دارد.
· این روش ایجاد بو، دود و آلودگی هوا می‌نماید كه عموماً مورد اعتراض مردم است.
· به پرسنل كارآزموده و افراد مجرب برای بهره برداری و نگهداری از دستگاه های زباله سوز نیاز است.
· هزینه نگهداری و تعمیرات در این روش بیش از سایر روش‌های دفع زباله است.
· این روش برای دفع مواد زاید خطرناك نظیر مواد رادیواكتیو و مواد قابل انفجار روش مناسبی نیست (5).
6ـ 2 ـ كمپوست یا كود گیاهی
تهیه بیوكمپوست از فضولات شهری در مقایسه با سایر روش‌های دفع زباله، بخصوص سوزاندن، ارزان تر و اقتصادی تر است، بطوریكه در حوالی شهرها با سرمایه گذاری كمی می‌توان كود مناسبی جهت توسعه فضای سبز شهری و یا به منظور فروش تهیه نمود. یادآور می‌شود كه به علت گنجایش نسبتا زیاد تاسیسات تهیه كمپوست و نیز محدودیت حجم تولید و الزام به رعایت زمان تبدیل مواد آلی زباله به كمپوست، نمی‌توان كلیه زباله های شهری را به كود كمپوست تبدیل كرد، بلكه استفاده از روش‌های دیگر دفع زباله نظیر دفن بهداشتی نیز یك مسئله اجتناب ناپذیر است. از آنجا كه بیش از 70% از زباله های شهری در ایران را مواد آلی تشكیل می‌دهند تولید بیوكمپوست می‌تواند بخوبی در صدر برنامه های بازیافت و دفع بهداشتی زباله در كشور ما قرار گیرد.
تعریف كلمه كمپوست ـ عبارت است از تجزیه كنترل شده مواد آلی در حرارت و رطوبت مناسب بوسیله باكتری‌ها، قارچ‌ها، كپك‌ها و سایر میكروارگانیسم‌های هوازی و یا غیر هوازی. كمپوست دارای درصد زیادی هوموس است. هوموس اصلاح كننده خاك بوده و باعث بهبود شرایط زندگی و عملكرد موجودات خاك می‌شود. نكته مهم اینكه هوموس حاوی مقدار زیادی مواد ازته می‌باشد كه بتدریج در خاك آزاد شده و در اختیار گیاه قرار می‌گیرد (4).
عوامل موثر در تهیه كود از زباله
· رطوبت توده كمپوست بایستی بین 50 تا 60درصد باشد.
· تامین اكسیژن مورد نیاز برای تجزیه مواد (هوادهی) .
· درجه حرارت مورد نیاز برای تجزیه مواد حدود 60 درجه سانتی گراد است.
· همگن بودن مواد به منظور كنترل عمل تجزیه .
· تنظیم نسبت (این نسبت باید حدود 30 باشد) .
· ابعاد و قطعات موادی كه باید تجزیه گردند هرچه كوچكتر باشد، مجموع سطح آن‌ها بیشتر شده و در نتیجه سطح تماس آن‌ها با میكروارگانیسم افزایش می‌یابد.

اصول كار در تهیه كود از زباله، هوادهی متناوب موادی است كه از آن‌ها كمپوست تهیه می‌شود. هوادهی علاوه بر تامین اكسیژن مورد نیاز برای تجزیه مواد، باعث افزایش درجه حرارت، كنترل مگس و بوهای ناهنجار ودر نهایت تسریع در عمل تجزیه مواد می‌شود. در تهیه كود از زباله، دفع مواد غیر قابل كمپوست، جداسازی مواد غیرقابل كمپوست، میزان نیاز به كمپوست، و نحوه كاربرد آن، تولید بو و كنترل آن، جنبه های بهداشتی و قیمت تمام شده كمپوست همگی فاكتورهایی هستند كه باید به دقت مورد توجه قرار گیرند.
6ـ 3 ـ دفن بهداشتی زباله
دفن بهداشتی زباله عبارت است از انتقال مواد زاید جامد به محل ویژه دفن آن‌ها در دل خاك بنحوی كه خطری متوجه محیط زیست نشود. دفن بهداشتی، یك روش موثر و ثابت شده برای دفع دائم مواد زاید است. در هر منطقه ای كه زمین كافی و مناسب وجود داشته باشد، روش دفن بهداشتی می‌تواند بخوبی مورد استفاده قرار گیرد. این روش متداول ترین روش دفع زباله در جهان است. عملیات دفن بهداشتی زباله شامل چهار مرحله زیر است:
· ریختن زباله در یك وضع كنترل شده
· پراكندن و فشردگی زباله در یك لایه نازك برای حجم مواد (به ضخامت حدود 2 متر)
· پوشاندن مواد با یك لایه خاك به ضخامت حدود 20 سانتی متر
· پوشش لایه نهایی زباله به ضخامت حدود 60 سانتی متر با خاك
دفن بهداشتی زباله یك روش كاملاً قابل قبول و مطمئن برای دفع زباله های شهری است و به عنوان یك جایگزین در مقابل تلنبار كردن زباله مطرح است. پوشاندن مواد در دفن بهداشتی زباله به طور موثر از تماس حشرات، جوندگان، حیوانات دیگر و پرندگان با زباله ها جلوگیری به عمل می‌آورد. لایه پوششی خاك همچنین از تبادل هوا و مواد زاید جلوگیری كرده و مقدار آب سطحی را كه ممكن است به داخل محل دفن نفوذ كند به حداقل می‌رساند. ضخامت لایه خاكی كه برای پوشش روزانه مواد به كار می‌رود بایستی حداقل 15 سانتی متر و پوشش نهایی خاك در روی شیارهای زباله 60 سانتی متر باشد تا از نظر ایجاد و یا نشت گازهای تولیدی در اعماق و یا سطح زمین كنترل لازم به عمل آید.

6ـ3ـ 1 ـانتخاب محل دفن زباله
انتخاب زمین مورد نیاز مناسب برای دفن زباله های شهری، مهمترین عمل در دفن بهداشتی محسوب می‌شود كه باید با دقت كافی و همكاری ادارات و موسساتی چون حفاظت محیط زیست، بهداشت محیط، سازمان آب منطقه ای، سرجنگلداری، كشاورزی و منابع طبیعی و نیز با تشریك مساعی شهرداری‌ها انجام شود. محل دفن بهداشتی زباله باید حداقل به مدت 25 سال محاسبه شده و در جهت توسعه شهر نباشد. این امر هم از نظر ایجاد ترافیك ناشی از رفت و آمد كامیون‌های زباله كش و هم از نظر مسائلی كه در اجرای عملیات در محل دفن مورد توجه است، حائز اهمیت است. انتخاب نوع زمین برای طراحی دفن بهداشتی زباله و عملیات بهره برداری و نیز ابزار مورد نیاز تاثیر بسیار مستقیمی در این مورد دارد. بطور خلاصه فاكتورهای مهمی كه در انتخاب محل دفن زباله باید مورد توجه قرار گیرند، عبارتند از توجه به بهداشت و سلامت عمومی، سطح زمین مورد نیاز، توپوگرافی منطقه، مطالعات هیدرولوژی و زمین شناسی جایگاه، قابلیت دسترسی به خاك پوششی مناسب، قابلیت دسترسی به محل دفن، فاصله شهر تا محل دفن، رعایت جهت بادهای غالب، زهكشی محل دفن، هزینه ها و استفاده های آتی از زمین و توجه خاص هر طرح جامع توسعه شهری.

6ـ3ـ 2 ـ روش‌های مختلف دفن بهداشتی زباله
روش‌های مختلف دفن بهداشتی زباله بر حسب موقعیت جغرافیایی، سطح آبهای زیر زمینی و میزان خاك قابل دسترس جهت پوشش زباله بسیار متفاوت است. قابل ذكر است كه توضیح كامل یكایك این روش‌ها از حوصله این گفتار، خارج بوده و تنها با شرح كلی روش‌های مسطح، سراشیبی، ترانشه ای اكتفا می‌گردد. توضیح كامل این روش‌ها و یا سیستم‌های دیگر دفن بهداشتی زباله در كتب و مراجع مربوطه موجود است (6).

الف ـروش دفن بهداشتی به صورت مسطح (Area Method)
از این روش در موقعی استفاده می‌شود كه زمین برای گودبرداری، مناسب نباشد در این روش زباله ها بعد از تخلیه به صورت نوارهای باریكی به ضخامت 75ـ40 سانتی متر در روی زمین تسطیح گردیده و لایه های زباله فشرده می‌شوند تا ضخامت آن‌ها به 300ـ180 سانتی متر برسد. از این مرحله به بعد روی لایه های آماده شده قشری از خاك به ضخامت 30ـ15 گسترده و فشرده می‌شوند.

ب ـروش سراشیبی (Ramp Method)
اغلب در مواردیكه مقدار كمی خاك برای پوشش زباله در دسترس باشد از روش سراشیبی استفاده می‌نمایند. اصولا مساعدترین منطقه برای عملیات دفن بهداشتی زباله در این روش، مناطق كوهستانی با شیب كم است، كه خوشبختانه به وفور در كشور ما یافت می‌شود. در این عملیات جایگزینی و فشردن مواد طبقه روش قبلی صورت گرفته و خاك لازم برای پوشاندن زباله از قسمت‌های دیگر محل تامین می‌گردد.

ج ـروش ترانشه ای یا گودای (Trench Method)
این روش در مناطقی كه خاك به عمق كافی در دسترس بوده و سطح آب‌های زیر زمینی به كفایت پایین است مورد استفاده قرار می‌گیرد. بدین ترتیب ترانشه هایی بطول 30-12 ، عمق 4ـ1 و عرض 15ـ5/4 متر حفر می‌شود. از این پس زباله در ترانشه هایی كه از قبل آماده شده است تخلیه گردیده و به صورت لایه های نازكی كه معمولا بین 200ـ150 سانتی متر است فشرده می‌گردد.

ارتفاع این لایه ها بایستی حداكثر 5/2-2 متر رسیده و و در صورت لزوم با قشری از خاك به ضخامت 30ـ10 سانتی متر پوشیده شوند.
7 ـبازیافت مواد
یكی از مهمترین اهداف در پردازش مواد زاید جامد، بازیافت و جداسازی تركیبات با ارزش از داخل زباله و تبدیل آن به مواد اولیه می‌باشد. امروزه تكنیك‌های مختلفی در جهان برای تفكیك و جداسازی اجزای تركیبی مواد زاید جامد توسعه یافته اند كه از مهمترین این تكنیك‌ها می‌توان به دو روش عمده تفكیك از مبدأ تولید و تفكیك در مقصد كه ذیلا به آن پرداخته خواهد شد، اشاره كرد :
الف ـ تفكیك از مبدأ تولید
روش جداسازی و تفكیك در مبدأ یكی از مهمترین و كم هزینه ترین روش‌های جداسازی و تفكیك مواد زاید، محسوب می‌شود.

در این روش، زایدات قابل بازیافت پس از جداسازی در منزل جهت ذخیره سازی به ظروف ویژه ای كه بدین منظور در محیط‌های مسكونی، نصب گردیده اند، منتقل و سپس توسط سرویس‌های ویژه و منظم از محل تولید به محل تبدیل، حمل می‌گردند. یكی از محسّنات این روش عدم اختلاط و آلودگی مواد زاید قابل بازیافت با هم و در نتیجه عدم نیاز به ضدعفونی و شستشوی مضاعف و همچنین صرف هزینه های مازاد است.
ب ـ تفكیك در مقصد
روش جداسازی و یا تفكیك در مقصد نیز یكی دیگر از روش‌های بازیافت و جداسازی مواد زاید به حساب می‌آید. در این روش زایدات قابل بازیافت پس از ورود به مراكز انتقال و یا دفع به توسط روش سنتی و با صرف نیروی انسانی و یا توسط انواع سیستم‌های مكانیزه همانند سرند، آهن ربا، تونل باد و . . . از داخل مواد تفكیك و جداسازی می‌گردند. بطور كلی هر كارخانه بازیافت و تبدیل مواد زاید جامد از سه قسمت اساسی زیر تشكیل شده است:
1 ـقسمت دریافت مواد
2 ـقسمت جداسازی
3 ـقسمت آماده سازی محصول و تولید
از نظر كلی تمام موادی را كه مصرف كنندگان به دور می‌ریزند می‌توان بازیابی كرد. در عمل بین كمیت و كیفیت این مواد تفاوت وجود دارد. موادی كه برای بازیابی و برگشت به صورت مواد اصلی نامناسب هستند موادی می‌باشند كه عناصر تشكیل دهنده آن‌ها بسیار متفاوت بوده و نامرغوب می‌باشند. از اینرو مدیریت مواد زاید جامد با دارا بودن اهداف مشخص در مورد مقداری از زباله كه باید بازیابی شده و یا به روش‌های دیگر دفع تحویل گردد، قادر به ارائه سیستم مشخصی از بكارگیری و استفاده مجدد این مواد خواهد بود. با توجه به میزان مواد تشكیل دهنده زباله، میزان بازیافت آن‌ها نیز در هر كشوری بر حسب سیاست گذاری‌ها و وضعیت اقتصادی و نیاز به منابع تفاوت دارد (7).
در كشور ما با وجود 20 درصد مواد بازیافتی از قبیل كاغذ، كارتن، پلاستیك، شیشه و فلزات و نیز حدود 70 درصد مواد قابل كمپوست اتخاذ سیستم بازیافت از مبدأ یك تحول اساسی در مدیریت مواد زاید جامد خواهد بود. قابل ذكر است كه در حال حاضر بازیافت از زباله های بیمارستانی و مراكز بهداشتی ممنوع می‌باشد.
8 ـراه كارهای اساسی ویژه بهینه سازی مدیریت مواد زاید جامد شهری
در این زمینه انجام مدیریت صحیح مواد زاید جامد و از آن جمله توجه به تولید زباله كمتر در محور بازیافت از مبدأ تولید، جمع آوری ودفع صحیح اینگونه مواد كه در واقع اركان اصلی بهینه سازی این مدیریت را تشكیل می‌دهد از ضروریات امر است. توجه به رفاه پرسنلی، تهیه قانون صحیح و عاری از نقص مدیریت پس مانده ها، وابستگی به خارج ازجمله مواردی است كه می‌بایستی در برنامه مدیریت زایدات شهری كشور مدنظر قرار گیرد. بدین ترتیب آنچه مسلّّم است بهره گیری از تجربه های كسب شده شهرداری‌های كشور طی سال‌های اخیر می‌باشد كه قادر است با توجه به محاسن و معایب آن راهكارهای اساسی و خطوط اصلی روند این مدیریت را در سال‌های آتی ترسیم نماید. به منظور احتراز از اطاله كلام، مواردی چند از راهكارهای اساسی را كه قطعا در بهینه سازی مدیریت زایدات شهری كشورمان ایران، موثر است به شرح زیر خلاصه نموده، امید است در برنامه های ویژه بهداشت و محیط زیست كشور مورد توجه قرار گیرد.
· انجام مطالعات لازم جهت بررسی وضعیت جمع آوری و دفع زباله در شهرهای مختلف كشور با توجه خاص بر اصول تولید زباله كمتر
· تهیه مقدمات تدوین، ارائه و تصویب قوانین و استانداردهای لازم در این زمینه با توجه خاص بر مواد زاید سمی و خطرناك بویژه زباله مراكز بهداشتی درمانی كشور
· برگزاری سمینارها و آموزش‌های لازم جهت كادر خدمات شهری در شهرداری‌های كشور
· تامین اعتبارات لازم جهت بهبود بهداشت محیط شهرها از طریق وزارت كشور بویژه توسعه صنایع بیوكمپوست
· انجام اقدامات اساسی در جهت تامین ماشین آلات مورد نیاز به منظور مكانیزه نمودن روش‌های جدید جمع آوری و دفع مواد زاید
· انجام هماهنگی‌های لازم جهت تامین اعتبارات مورد نیاز جهت احداث كارخانه های بیوكمپوست و بازیافت از مبدأ تولید از طریق سیستم بانكی كشور
· تهیه دستورالعمل‌ها و بخشنامه های لازم جهت بهبود مدیریت مواد زاید جامد و جلوگیری و ممانعت از بازیافت غیر بهداشتی مواد زاید در شهرها
خلاصه
كنترل مواد زاید جامد و ازجمله زباله های سمّی و خطرناك كه بخشی از آنرا زباله های بیمارستانی تشكیل می‌دهد یك امر اجتناب ناپذیر در مدیریت زایدات شهری است. همه روزه وجود هزاران تُن زباله در شهرهای مختلف كشور با همه تنوعی كه از نظر آلودگی دارند مسئله ایست كه با توجه به افزایش جمعیت و توسعه صنعت و تكنولوژی می‌بایستی در صدر برنامه های بهداشت و محیط زیست كشور قرار گیرد. بدین لحاظ و باتوجه به اهمیت مسئله در این مقوله ابتدا مواردی چند از خطرات بهداشتی، نوع و میزان زباله و سپس سیستم‌های جمع آوری و دفع، مورد توجه قرار می‌گیرد. در روش‌های دفع زباله سیستم‌های كمپوست بازیافت از مبدأ و دفع بهداشتی هرچند به صورت مختصر لكن با اهمیت خاصی توضیح داده شود. نكته قابل ذكر در این است كه مطالب منتخب در این مجموعه با توجه به محدودیتی كه وجود دارد به صورت كاملاً اختصار بیان گردیده و به علاقمندان توصیه می‌شود كه در صورت نیاز به منابع علمی ذكر شده در این مبحث مراجعه فرمایند.
منابع
1 ـ ثنائی، غلامحسین. سم شناسی صنعتی، جلد اول، انتشارات دانشگاه تهران ، شماره 1730 ، چاپ دوم، تهران 01366


2 ـ عمرانی، قاسم علی. مواد زاید جامد. جلد اول، مركز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، تهران 01377


3 ـ عمرانی، قاسم علی. مواد زاید جامد، جلد دوم، مركز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، تهران 01377


4) Gellens V.Boelems J. Verstraete W. "Source separation,selective collection and in reactor Digestion of BiowasteNetherland", Kluwer Academic Publishers, 1995.


5) Tchobanoglous G. Theisen H. Vigil SA., "Integrated SolidWaste Management". McGraw- Hill, 1993.


6) Arcadio P. Sincero Sr. Environmental Engineering a DesignApproach. Prentice Hall of India. ISBN- 81-303- 14, 03-74,NewDelhi - 110001, 1999.


7) Herbert F. Lund P.E. " Recycling information and sources" ,Environmental Protection Agency Washington DC, 2001.


8) Herbert F. Lund Recycling Handbook seconds Edition. McGraw -Hill, Washington, D. C. 2001.

منبع : سایت همکلاسی



:: مرتبط با: برنامه ریزی شهری ,
:: برچسب‌ها: مدیریت , زباله , زباله های شهری , شهر , بهداشت محیط ,